روش های فعال تدریس ادبیات

ارائه ي نمونه تدريس كتاب راهنماي معلم فارسي دوم راهنمايي براساس الگوهاي نوين تدريس

موضوع : فصل اول – نكته ي اول -  مسند

معرفي الگوي دريافت مفاهيم  

    روش تیمی یا کارایی تیمی مناسب ترین روش برای تدریس در کلاس های ۲۵تا۳۰ نفره است که در آن هر تیم چهارنفری بوده و براساس نمره ویا ارزشیابی تشخیصی تقسیم بندی می شود البته با توجه به فرایند وقت گیری اش می توان آن را درکلاس بومی سازی نمودو اگر نمره گذاری و رقابت به طور صحیح به کاررود کلاس درس تبدیل به میدان مسابقه و هیجان وحساسیت شده و ابدا خستگی و رکود درکلاس پیدا نمی شودمی توان آزمون ها را دوبار تیمی گرفت و یک بار فردی تا دراین صورت نمره ها هم استاندارد گردند البته اگر معلمی بتواند در هر کارتیمی هم آزمون فردی و هم تیمی را بگیرد کامل تر عمل کرده وگرنه به خاطر کم بودن وقت می تواندیکی ازآزمونها را بگیرد.فقط مهم این است که درکلاس درس مشاور وراهنمای توانا باشیم نه دانایی که فقط خودهمه ی کارهارا انجام می دهد.

باتشکر غلامی سرای سرگروه ادبیات استان

تدريس هنر است موسيقي زيبايي كه جامعه را به لذت و وجد وپويايي وامي دارد. معلم بدون طرح درس وقت کلاس را بدون این که نداند می کشد مدیریت زمان را از دست می دهد به عنوان مثال باداشتن طرح درس زنگ انشا را می توانیم به چهارقسمت مساوی تقسیم کنیم به عنوان نمونه:

۱-اجرای صندلی داغ دانش آموزی« دانش آموز صندلی اش را آورده وجلوی تخته می گگذارد و ما می توانیم با تنظیم پانزده سوال مفرح مثل اگر سوار برقالیچه ی سلیمان بودیدکجاها می رفتید؟ دانش آموزان را درموقعیتی لذت بخش قراردهیم که هم انشای شفاهی صورت می گیرد و هم زیبایی کلاس چندین برابر می شود.

۲-قرائت متنی ادبی کوتاه یا داستانی کوتاه ناتمام توسط دبیر

۳-ارائه ی موضوعی یا تکلیفی برای نوشتن

۴-قرائت نوشته های دانش آموزان توسط خودشان

با داشتن طرحی البته با تقسیم زنگ های املا و انشا برای هفته «یک هفته املایک هفته انشا»می توان بالاترین عصاره ها راکشیدو زیباترین لحظه ها را آفرید.   

يك روز سوراخ كوچكي در يك پيله ظاهر شد. شخصي نشست و چند ساعت به جدال پروانه براي خارج شدن از سوراخ كوچك ايجاد شده درپيله نگاه كرد. سپس فعاليت پروانه متوقف شد و به نظر رسيد تمام تلاش خود را انجام داده و نمي تواند ادامه دهد. آن شخص تصميم گرفت به پروانه كمك كند و با قيچي پيله را باز كرد.  پروانه به راحتي از پيله خارج شد اما بدنش ضعيف و بالهايش چروك بود. آن شخص باز هم به تماشاي پروانه ادامه داد چون انتظار داشت كه بالهاي پروانه باز، گسترده و محکم شوند و از بدن پروانه محافظت كنند. هيچ اتفاقی نيفتاد!در واقع پروانه بقيه عمرش به خزيدن مشغول بود و هرگز نتوانست پرواز کند.چيزی که آن شخص با همه مهربانيش نميدانست اين بود که محدوديت پيله و تلاش لازم برای خروج از سوراخ آن،  راهی بود که خدا برای ترشح مايعاتی از بدن پروانه به بالهايش قرار داده بود تا پروانه بعد از خروج از پيله بتواند پرواز کند. گاهی اوقات تلاش تنها چيزيست که در زندگی نياز داريم.اگر خدا اجازه می داد که بدون هيچ مشکلی زندگی کنيم فلج ميشديم، به اندازه کافی قوی نبوديم و هرگز نميتوانستيم پرواز کنيم. من قدرت خواستم و خدا مشکلاتی در سر راهم قرار داد تا قوی شوم.من دانايی خواستم و خدا به من مسايلی داد تا حل کنم.من سعادت و ترقی خواستم و خدا به من قدرت تفکر و قوت  ماهيچه داد تا کار کنم. من جرات خواستم و خدا موانعی سر راهم قرار داد تا بر آنها غلبه کنم.من عشق خواستم و خدا افرادی به من نشان داد که نيازمند کمک بودند. من محبت خواستم و خدا به من فرصتهايی برای محبت  داد. « من به  هر چه که خواستم نرسيدم ...   اما به هر چه که نياز داشتم دست يافتم»                 بدون ترس زندگی کن، با همه مشکلات مبارزه کن و بدان که ميتوانی  بر تمام آنها غلبه کنی..                         باتشكر غلامي سراي

قصه خوانی

در این روش معلم ابتدا قسمتی از داستان را برای دانش آموزان قرائت می نماید سپس در نقطه ی اوج داستان توقف کرده از دانش اموزان و گروه های کلاس می خواهد تا بقیه ی داستان را حدس بزنندوبعد از شنیدن نظرهای گروه ها بقیه ی داستان را می خواند. 

پسربچه و درخت سیب

 يكی نبود يكی بود ...در روزگاران قديم درخت سيب تنومندي بود .پسركوچكي  كنار اين درخت بود.  این پسر بچه ...

 خیلی دوست داشت  با اين درخت سيب مدام بازي كند .از تنه اش بالا رود،از سيبهايش بچيند و بخوردو در سايه اش بخوابد.

 زمان گذشت ... پسر بچه بزرگتر شد و به درخت بي اعتنا ،ديگر دوست نداشت با او بازي كند...اما  روزي دوباره به سراغ درخت آمد.درخت سيب به پسر گفت :« های ... بيا و با من بازي كن... »

پسر جواب داد  :  « من كه ديگر بچه نيستم كه بخواهم با درخت سيب بازي كنم....»« به دنبال سرگرمي هائی بهتر هستم

و براي خريدن آنها پول لازم دارم . » درخت گفت:« من پول ندارم ولي تو مي تواني سيب هاي مرا بچيني بفروشي و پول به دست آوري. » پسر تمام سيب های درخت را چيد و رفت .سيبها رافروخت و آنچه را که  نياز داشت خريدو ...

درخت را باز فراموش کرد و پيشش  نيامد...و درخت دوباره غمگين شد.مدتها گذشت و پسر مبدل به مرد جوانی شد

و با اضطراب سراغ درخت آمد ... « چرا غمگینی ؟ »درخت از او پرسید :« بیا و در سایه ام بنشین بدون تو خیلی احساس تنهائی می کنم... »پسر ( مرد جوان ) جواب داد :« فرصت کافی ندارم؛باید برای خانواده ام تلاش کنم؛باید برایشان خانه ای بسازم ؛نیاز به سرمایه دارم ...»درخت گفت : «  سرمایه ای برای کمک ندارم .تو می توانی با شاخه هایم و تنه ام ...برای خودت خانه بسازی .»پسر خوشحال شد و تمام شاخه ها و تنه ی درخت را بریدو با آنها خانه ای برای خودش ساخت ...

دوباره درخت تنها ماند...و پسر بر نگشت زمانی طولانی بسر آمد .پس از سالیان دراز...در حالی برگشت که پیر بود و...غمگین و ...

خسته و ...تنها ...درخت از او پرسید :« چرا غمگینی ؟ ای کاش می توانستم  کمکت کنم ... اما دیگر ...نه سیب دارم ...نه شاخه و تنه .حتی سایه هم ندارم برای پناه دادن به تو ... هیچ چیز برای بخشیدن ندارم ... » پسر ( پیر مرد ) درجواب گفت :« خسته ام از این زندگی و تنها هم ...فقط نیازمند بودن با تو ام ...آیا می توانم کنارت بنشینم ؟ »پسر ( پیر مرد ) کنار درخت نشست . . .

آنها با هم بودند   سالیان سال، در لحظه های شادی و اندوه . . . آن پسر آیا بی رحم  و  خود خواه بود ؟؟؟  نه . . .  ما همه شبیه او هستیم و با والدین خود چنین رفتاری داریم ... ؟؟؟

درخت همان والدین ماست تا کوچکیم ...دوست داریم با آنها بازی کنیم. بعد تنهایشان می گذاریم ...و زمانی به سویشان  برمی گردیم که نیازمند هستیم یا گرفتار... به والدین خود عشق بورزید فراموششان نکنید  برایشان زمان اختصاص دهید

همراهی شان کنید  شادی آنهاشما را شاد دیدن است

گرامی بداریدشان وكنارشان بمانيد.

 نمونه املای کتبی  گروه ادبیات استان

نام ونام خانوادگی:        تاریخ امتحان:          مدت امتحان:20 دقیقه                       شماره:

نام درس: املای فارسی      پایه ی: اول راهنمایی        کلاس :       نام دبیر:            نمره:    

كتاب بذرهاي برزگر   ترجمه راستگار محمود زاده

 كارشناسي تكنولوژي و گروه هاي آموزشي عمومي – گروههاي آموزش راهنمايي – گروه ادبیات          سرفصل: طرح درس

الگوي ياددهي و يادگيري  به روش کارایی تيمي

 معرفي الگوي تدريس روش مذكور گروه هاي دانش آموزي رابه صورت تيم ، شماره و اسم معرفي مي كند . چرا كه اين روش در بين تيم ها يك نوع سيستم مديريتي منظم و سازمان يافته در كلاس درس ايجاد مي كند كه نه تنهاباعث بالا بردن همكاري هاي متقابل (mutual intraction) در فراگيران مي شود ، بلكه از بروز شلوغي و بي نظمي(agressiveness) ، كه بيشتر دركلاسها مواجه مي شويم ، جلوگيري مي كند . تاثیر  ديگر اين روش شناسايي و دسترسي سريع معلم به اعضاي تيم  مي باشد. آموزش تيمي فرايندي است كه از طريق آن مي توان فعاليت هاي تيمي را كه مستلزم كار جمعي و گروهي است به حداكثر رساند. آنچه كه در اين روش حائز اهميت است اينكه : 1. پيشرفت تحصيلي 2. تفكرنقادانه 3. نگرش هاي مثبت 4. تعامل گروهي 5. مهارت اجتماعي 6. خود باوري 7. احترام متقابل 8. مسئوليت پذيري 9. همبستگي دروني 10. نقد كار تيمي و ... .

عناصري كه در تشكيل تيم ها موثرند:

1. ساخت تيم : تشكيل گروه ها براي بار اول ممكن است معلم اجازه دهد تا دانش آموزان خود گروه ها را تشكيل دهند. در تشكيل تيم ها سعي مي شود از گروه هاي نا همجنس ( به لحاظ فيزيكي – علمي – سني  ) استفاده گردد. از راههاي تشكيل تيم ها بصورت ناهمجنس روش هاي زير پيشنهاد مي شوند. 1. نظر خواهي از خود دانش آموزان  2. از طريق اخذ آزمون هاي متعدد. 3. انتخاب دلخواه .

تشكيل تيم ها از طريق آزمون يكي از مناسبترين روش ها به حساب مي آيد بدين صورت كه بعد از ارزيابي متعدد ميانگين نمرات به دست آمده را رتبه بندي كرده و براي يك گروه چهار نفري يك نفر از  بالاترين نمره ، يكي از پايين ترين نمره و دو نفر از ميانه ي نمرات بالا و پايين انتخاب مي شوند واين كار تا تشكيل كامل تيم ها ادامه مي يابد . به نمونه ي زير توجه كنيد.

تشكيل پنج گروه چهار نفري ناهمجنس

2. كا ر تيمي : دانش آموزان بصورت گروه انجام وظيفه مي نمايند در اين روش آنها در مورد حل مسأله باهم بحث و تبادل نظر مي نمايند معلم نقش سازنده ي ابزار يادگيري را بر عهده دارد و به روش بارش مغزي و جمع آوري اطلاعات مطالب جديد را به سمع و نظر دانش آموزان مي رساند دانش آموزان مطالبي كه به آنها محول گرديده است مفهوم سازي نموده و به پردازش اطلاعات مي پردازند.مشخصاْ ارزش واقعي يك گروه تقسيم كار بين اعضاي تيم مي باشد با همكاري و همياري بيشتر موجب پيشرفت تحصيلي      مي شوند.  

3. هنجار هاي تيم : معلمان مي بايستي با بردباري و سعه ي صدر  اقدام به معرفي يادگيري از طريق همياري به دانش آموزان، نمايند. تنها مرتب كردن صندلي ها كافي نيست بلكه " فرهنگ" سازي كار تيمي در كلاس از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد تا دانش آموزان نسبت به كنترل كلاس ، علاقه مندي به كار تيمي، رعايت نظم و انضباط و مسئوليت پذيري فردي در محيط آموزش را كاملا بپذيرند.از ديگر هنجارهاي تيمي در اين مرحله آن است كه دانش آموزان بياموزند كه چطوربه يكديگر آموزش دهند. دانش آموزان زرنگ با تدريس به همسالان شان يادگيري شان تقويت مي شود و دانش آموزان متوسط و ضعيف از افزايش توجهات فرد به فرد سود برده و موجب پيشرفت تحصيلي شان مي گردند.

4. مهارت هاي تيمي: دانش آموزان مي بايستي قبل از آغاز فعاليت هاي تيمي در زمينه ي  تشكيل فضاي كلاس درس، جاي گيري در تيم، نحوه ي عكس العمل به سيگنال هاي معلم براي جلب توجه بهتر، آموزش هاي لازم را ببينند.

همچنين براي دانش آموزان خيلي مهم است كه آموزش هاي صريح و واضح و نيزفعاليت منظم در مهارت هاي بين شخصي را كه مستلزم اين روش مي باشد، سپري كنند. از جمله ي اين آموزش ها عبارت اند از:

1. كار تيمي

2. حمايت و قبول تفاوت ها

3. گوش دادن متفكرانه و فعال

4. بازخورد مثبت

5. توافق جمعي

6. آموزش ديگران (همسالان)

5. نقش ها و اهداف تيم : آموزش هاي صريح و آشكار، اهدف، و زمان كاري مناسب براي فعاليت هاي گروهي در فعاليت هاي يادگيري تيمي زبان بسبار مناسب و موفقيت آميز مي باشد. مهمتر از همه آن است كه هر يك از اعضاي تيم داراي نقش مشخص در تيم مي باشند، از جمه ي اين نقش ها مي توان به ثبات، گزارشگر، نظاره گر،مشاهده كننده، تسهيل كننده، و ... .اشاره كرد. نقش ها بايد مداوم عوض شوند، تا اينكه اعضاي تيم ها فرصتي براي انجام وظيفه با نقش هاي جديد را بدست آورده،و خودشان را با وظايف گروه سازگار نمايند.   

شماره گذاري تيم ها و چینش صندلی ها

شماره گذاري اعضاي تيم زمان ارزيابي دانش آموزان را به حداقل مي رساندو به معلم كمك مي كند در طرح سؤال توجه همه ي اعضا را به سؤال مورد نظر جلب نمايد. و توصيه مي گردد در شماره گذاري دانش آموزان، اولين شماره صرفاْ به كاپيتان هاي تيم تعلق نگيرد . در زمينه ي چينش صندلي ها نمونه ي زير بيشتر پيشنهاد شده است. در اين روش

 دانش آموزان به راحتي با يكديگر كار كنند و نيز معلم بدون هيچگونه مزاحمتي در بحث گروهها شركت نمايد در اين ميان بهتر است كاپيتان تيم در وسط اعضا نشسته تا به همه ديد مساوي داشته باشد

فارسي اول راهنمايي « درس چهارم ، دانش » براساس كارايي تيمي

 همكاران ارجمند ضمن حضور گرم و صميمي در كلاس و در صورت امكان  با آوردن يك جلد نهج البلاغه براي ايجاد انگيزه و مقدمه چيني براي درس تازه ، ذهن و حضور دانش آموزان را درگير و آماده مي نمايند.

 گام اول :  آماده سازی گروه ها ومطالب درسی   

با آماده كردن گروه ها و چينش آنها در گروه هاي چهار يا پنج نفري و تعيين نقش هاي افراد به ترتيب : كاپيتان ،جانشين ، منشي ، گزارشگر ، ناظم  .وضمن آنكه همه ي ما اهداف كلي يك موضوع درسي را متوجه هستيم، بايد قبل از تدريس نياز هاي اساسي اين درس را خوب مطالعه كرده ، همراه با طرح درس ،دانش آموزان را فقط با رهبري و مديريت ، طبق مدل،هدايت كنيم تا خود از مطالب جزئی به مطالب کلی دست یابند و لحظه ها و مطالب را خودشان کشف کنند ولذت برند.

                                                     از جز

Specific (Examle )

General (Rules)                                    به کل

 گام دوم : مطالعه ی فردي وگروهي دانش آموزان

معلم به گروه ها فرصت (ده الي پانزده دقيقه اي ) مي دهد تا با صامت خواني ابتدا درس را به صورت فردي مرور كرده، سپس به صورت گروهي  لغت ها و جمله هاي درس را در فرصت داده شده ،مرور ودرمورد آنها به همديگر تدريس نموده و بحث كنندوسپس هم زمان با پرسش یک سوال شفاهی از اعضا برحسب شماره، جهت اطمينان از حضور فعالشان در گروه ،آنان رادرگير درس نموده و برای مرحله ی بعدی آماده می کند.

گام سوم:   ارزشیابی فردی (دست یابی به مفاهیم کلی)

در این قسمت معلم با توجه به بررسی جزئیات در مراحل گذشته و آماده سازی دانش آموزان با دادن فرصت مناسب حداقل ده دقیقه از گروه ها می خواهد ابتدا به صورت فردي به آزمون  پاسخ دهند.

در این مرحله معلم مي تواند با گرفتن آزمون هایی کوتاه و چهارگزینه ای و  بلي خير  سطح آموزش گروه ها را ارزیابی کند واین آزمون ابتدا به صورت فردی انجام می گیرد 

گام چهارم:   ارزشیابی گروهی

بعد از جمع آوری آزمون ها معلم با دادن یک مورد از همان ورقه های آزمون، این بار به صورت گروهی  ارزشیابی می کند و  سپس دانش آموزان باگرفتن کلید و پاسخ نامه از معلم  ابتدا ورقه های فردی و سپس ورقه های  گروه خود را اصلاح می کنند و با توجه به فرمول داده شده، بازخورد و نتیجه ی کار گروه ها به خودشان منعکس می گردد و معلم می تواند  نمره های فردی و گروهی را جداگانه در دفترنمره ثبت نماید .

گام پنجم : نقد کار تیمی

در این مرحله کارتیمی و موفقیت و عدم موفقیت های گروه به نقد کشیده می شود.تا دانش آموزان به تاثیر روند گروهی بیشتر آگاهی کسب کنند.

گام ششم:     محاسبه ی نمرات فردی و تیمی

طبق فرمول زیر می توان  نمره ی کار گروه ها و درصد موفقیت و پیشرفت آن ها را نشان داد که معلم می تواند با یاد دادن این فرمول به شاگردان این کار را در جلسات بعدی به دانش آموزان بسپارد و البته می تواند از راه های ساده ی دیگر هم برای این کار استفاده کرده ،کارآنها را تشویق  وبه چالش کشاند.

                                      نمره گذاري تيمي و موثر بودن آن

×      پايين ترين نمره؟

×      بالاترين نمره؟    

                  D : ميانگين نمره تيمي:

E=A-D G=F-D H=E/G×100

×      A: نمره تيم:

×      H: موثر بوودن كارايي تيم:

×      E: ميزان بر و باخت:

×      G: پيشرفت ممكن

×      F: نمره كار آزمون

گام هفتم:  گزارش کارگروهی برای جلسه ی بعد

گروه های برتر که توانسته اند درصد موفقیت خود را بالاتر ببرند به عنوان  گزارش کار دلایل موفقیت خود را وهمچنین گروه های ضعیف نیز دلایل ضعف و عدم موفقیت  خود را درتابلو اعلانات نصب می کنند ومعلم برای جلسه ی آینده   تکلیف گروهی و فردی دانش آموزان را مشخص می نماید. 

آزمون

1- طبق فرموده ي امام علي (ع) دل ها همچون ظرف هاست.                                         بلي               خير

2- مال با هزينه كردن بيشتر مي شود ودانش با پراكنده شدن .                                     بلي               خير

3- طبق فرمايش امام :هيچ كس شرم نكند  از آن كه چيزي را نمي داند بياموزد.               بلي               خير

4- كميل  و جابر پسر عبدا... انصاري از اصحاب امام نيستند.                                               بلي               خير

5- اگر د انشمند دانش خود را تباه سازد نادان به آموختن مي پردازد.                           بلي               خير

6-اگر توانگر دربخشش خود بخل ورزد ، درويش ، آخرتش را به دنيا دربازد.                     بلي               خير

7- معني  گنجوران  ثروتمندان و مال اندوزان است.                                                         بلي               خير

8-  دانش  به از مال است  چون دانش پاسبان انسان و انسان نگهبان مال است   .         بلي               خير

9- دانش فرمان بردار است و مال فرمان گذار                                                                  بلي                خير

10-  دانشمندان  چندان كه روزگار پايد پاينده اند.                                                            بلي                خير

                              محمد حسين غلامي سراي  گروه ادبیات استان